Sự Tiêu Hoá Và Hấp Thụ Thức Ăn

Thực phẩm mà con nguời tiêu thụ đều là những hợp chất phức tạp. Chúng cần đuợc cơ thể phân hóa thành những chất đơn giản hơn để ruột có thể hấp thụ rồi đƣa vào máu, chuyển đến các tế bào. Ở tế bào, chúng sẽ cung cấp năng lƣợng và các chất thích hợp để duy trì sự sống. Tiến trình này bao gồm sự tiêu hoá và hấp thụ thức ăn và sự chuyển hóa thực phẩm.

  • Sự tiêu hóa là quá trình phân hóa thực phẩm thành dạng mà tế bào có thể hấp thụ và chuyển hóa đƣợc.
  • Sự hấp thụ là quá trình đƣa chất dinh dƣỡng từ bộ máy tiêu hóa sang hệ tuần hoàn, để rồi từ đó đƣợc phân phối tới các tế bào hoặc dự trữ trong cơ thể.
  • Sự chuyển hóa là quá trình biến đổi các chất dinh dƣỡng đã đƣợc tiêu hóa thành năng lƣợng và các chất để cấu tạo tế bào.
  • Sự tiêu hóa thức ăn chấm dứt khi những chất bã của thực phẩm sau tiến trình tiêu hóa đƣợc đƣa ra khỏi cơ thể.

Bộ máy tiêu hóa

Nói một cách tổng quát, bộ máy tiêu hóa có nhiệm vụ tiếp nhận thực phẩm và làm thay đổi cấu trúc thực phẩm về cả hai mặt vật lý và hóa học, sao cho thực phẩm trở thành những dạng mà cơ thể sử dụng đƣợc. 

Sự thay đổi cấu trúc vật lý đƣợc thực hiện chủ yếu ở miệng nhờ vào hoạt động phối hợp của răng, miệng và lƣỡi. Trong khi đó, sự thay đổi cấu trúc hóa học đƣợc thực hiện nhờ vào tác dụng của các men tiêu hóa (enzym), môi
trƣờng acid, mật và rất nhiều chất hóa học khác. 

Men tiêu hóa là những hợp chất đạm có khả năng làm thay đổi tính chất hóa học của một chất khác trong khi bản thân nó không thay đổi. Có nhiều loại men tiêu hóa, mỗi loại có tác dụng với một chất dinh dƣỡng nhất định. Chẳng hạn, loại men chuyển hóa chất đạm thì không có tác dụng với chất bột đƣờng. Men tiêu hóa đƣợc tiết ra từ 4 cơ quan chủ yếu là: các tuyến nƣớc bọt, dạ dày, tụy tạng và ruột non.


Bộ máy tiêu hóa là một ống chạy dài từ miệng xuống hậu môn, dài khoảng 8 mét. Khởi đầu từ miệng, tiếp đến là thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già, trực tràng và hậu môn.Dọc theo ống là các bộ phận hỗ trợ tiết ra các dịch tiêu hóa nhƣ tuyến nƣớc bọt, túi mật, gan, tụy tạng. Nhƣ vậy, thực phẩm sẽ lần lƣợt đi qua các bộ phận sau đây:

1. Miệng

Miệng có ba chức năng chính: tiếp nhận thực phẩm, nhai thực phẩm chonhuyễn nhỏ và khởi sự việc tiêu hóa tinh bột. Nƣớc bọt giữ vai trò quan trọng trong các chức năng của miệng. Nƣớc bọt đƣợc tiết ra từ ba đôi tuyến nƣớc bọt trong miệng, tổng cộng mỗi ngày khoảng 1,5 lít.

Trong nƣớc bọt có men tiêu hóa amylase có tác dụng phân hóa carbohydrat. Nƣớc bọt còn chứa mucin tạo thành độ nhớt của nƣớc bọt, làm cho thực phẩm sau khi nhai sẽ quyện lại với nhau thành cục và trơn, dễ nuốt. Ngoài ra nƣớc bọt còn có khả năng bảo vệ niêm mạc miệng và tiêu diệt một số vi khuẩn có thể gây nhiễm độc cho răng, miệng. 

Răng và lƣỡi có vai trò rất quan trọng ở giai đoạn này. Răng giúp nhai nghiền thực phẩm. Lƣỡi đƣa đẩy, nhào trộn thức ăn để giúp răng nhai nghiền tốt. Các nụ vị giác của lƣỡi giúp phân biệt vị thức ăn và góp phần tạo ra sự kích thích quá trình tiêu hóa. Chuyển động của lƣỡi cũng tạo thành phản xạ nuốt thức ăn xuống thực quản sau khi đã đƣợc nhai nhuyễn.

2. Thực quản

Thực quản là một ống có chức năng chuyển thực phẩm và nƣớc uống xuống dạ dày mà không tham dự vào sự tiêu hóa. Trong thực quản, thực phẩm đƣợc di chuyển nhờ các sóng nhu động (peristalsis) tạo ra bởi sự co bóp luân phiên nhịp nhàng của các cơ thành thực quản từ trên xuống dƣới. Thực quản có chiều dài khoảng 25 cm.

3. Dạ dày

Dạ dày là nơi tiêu hóa thức ăn, nhƣng cũng là nơi dự trữ thức ăn tạm thời. Nhờ có chức năng dự trữ này nên chúng ta chỉ cần ăn mỗi ngày 3 lần, cho dù cơ thể liên tục cần đƣợc cung cấp dinh dƣỡng. Các tế bào riêng biệt trong dạ dày tiết ra nhiều chất hóa học khác nhau, và tất cả đƣợc hòa lẫn với nhau gọi là dịch vị dạ dày.

Sự tiêu hoá và hấp thụ thức ăn

Thành phần chính của dịch vị dạ dày là:

– Acid hydrochloric, một loại acid rất mạnh có thể làm mềm các mô liên kết của thức ăn và tiêu diệt các vi sinh vật có hại.
– Men tiêu hóa pepsin, một loại men có tác dụng phân hóa protein.
– Yếu tố nội tại glycoprotein cần thiết để có thể hấp thụ Vitamin B12.
– Ngoài ra còn có lipase (giúp phân hóa chất béo thành acid béo và glycerol), gastrin (giúp thức ăn có thể đƣợc nhồi thành khối chất nhão), chất nhờn mucus (giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày). Nếu không có chất nhờn, acid sẽ ăn mòn niêm mạc, dẫn đến loét dạ dày. 

Mỗi ngày, cơ thể sử dụng khoảng từ 2 đến 2,5 lít dịch vị dạ dày. Thời gian lƣu lại trong dạ dày của mỗi loại thực phẩm không giống nhau, thƣờng là từ 1 đến 4 giờ. Các thực phẩm thuộc nhóm carbohydrat (tinh bột, đƣờng) có
thời gian lƣu lại dạ dày ngắn nhất, tiếp đến là nhóm các protein (chất đạm), và lâu nhất là nhóm lipid (chất béo).

Ngoài ra, thức ăn lỏng cũng tiêu hóa nhanh hơn thức ăn đặc. Nƣớc uống hầu nhƣ chỉ đi qua dạ dày để thẳng đến ruột. Ở đoạn nối thực quản và dạ dày có cơ vòng tâm vị để ngăn thực phẩm đã vào dạ dày không đi ngƣợc lên thực quản, và ở đoạn nối giữa dạ dày với tá tràng có cơ vòng môn vị để ngăn thực phẩm đã chuyển vào tá tràng (duodenum) không đi ngƣợc vào dạ dày.

4. Ruột non 

Ruột non có chiều dài kéo thẳng ra đến khoảng 6 mét, là bộ phận dài nhất của bộ máy tiêu hóa. Tuy nhiên, do các nếp gấp của ruột nên ruột ngƣời sống chỉ đo đuợc khoảng 3 mét. Đoạn đầu của ruột non là tá tràng, dài khoảng 25 cm, là nơi mà 90 – 95% thực phẩm đƣợc hấp thụ.

Sự tiêu hoá và hấp thụ thức ăn 2

Bài liên quan: >>>Hạ sốt cho trẻ<< 

Leave a Reply